In projectmanagementmethodieken is het beheersen van risico's een van de belangrijkste thema's. Hoe is er in een project als de Noord-Zuidlijn omgegaan met risico's? PRINCE2-specialist Rob Knibbeler geeft vanuit PRINCE2 perspectief zijn commentaar.
Context
Toen de Amsterdamse Gemeenteraad in 2002 besloot de Noord-Zuidlijn te bouwen, schatte men de kosten op circa 1,4
.jpg?width=250&height=141)
miljard euro. In december 2009 is dat opgelopen naar 3,1 miljard. Het project is niet zoals gepland in 2011, maar op zijn vroegst in 2017 klaar. (ANP, 11 december 2009)
De enquêtecommissie van de Amsterdamse gemeenteraad concludeert in haar rapport van 15 december 2009* dat er bij herhaling fouten zijn gemaakt in de voorbereiding, besluitvorming en uitvoering van het project.
Risicomanagement in het project Noord-Zuidlijn
Het College van B&W van Amsterdam heeft altijd benadrukt dat de Noord-Zuidlijn een complex en risicovol project is. Van de andere kant bestond er angst dat als de risico's teveel belicht zouden worden, de verzekeringsmaatschappijen de premie aanzienlijk op zouden schroeven en er onvoldoende draagvlak bij de bevolking zou ontstaan.
Is er dan niets aan risicomanagement gedaan in het project? Natuurlijk wel: een fijnmazig bovengronds meetsysteem, onderzoek aan funderingen, informatieavonden en een verzekering. In totaal een risicobudget van 4% van het projectbudget. In een uitzending van Buitenhof* stelt oud-wethouder Geert Dales dat het oorspronkelijke budget inclusief de 4% risico-opslag, ‘krap, maar verantwoord’ was met de inzichten van dat moment. Toch is er veel commentaar; het project is te rooskleurig voorgesteld en de maatregelen zijn 'too little, too late'.
De methodische kijk
In projectmanagementmethodieken is het beheersen van risico’s een van de belangrijke thema’s. De risico’s die in een projectorganisatie naar voren komen, zijn vaak talrijker en van een andere aard dan de risico’s waaraan een gevestigde (semi-)permanente organisatie blootstaat.
Laten we eens vanuit het perspectief van de projectmethodiek PRINCE2 commentaar geven op het omgaan met risico’s in het project Noord-Zuidlijn.
De ervaring leert...
Een belangrijk aspect van projecten is dat het project geacht wordt lessen te trekken uit ervaringen en lessen vanuit het project door te geven.
De topman van Shell, Jeroen van der Veer, die in dezelfde aflevering van Buitenhof aansluitend aan oud-wethouder Dales werd geïnterviewd, verklaarde desgevraagd dat in een risicovol project ‘krap, maar verantwoord’ niet samen kunnen gaan. Voor dit project lijkt hem een risico-opslag van 25% - 30% aangewezen. Bij Shell is blijkbaar ooit de les geleerd dat in complexe en risicovolle projecten een bepaalde risico-opslag hoort. Bij de (semi-)overheid lijkt het verzamelen en doorgeven van lessen minder makkelijk te gaan.
Risicomanagement
De inschatting van de risico’s vormt een van de belangrijkste overwegingen voor de besluitvormingsprocessen van een project. Zo stelt PRINCE2 dat, voordat de stuurgroep toestemming geeft voor het uitvoeren van een project, bevestigd moet worden dat de procedures van de strategie voor risicomanagement voldoende zijn voor het beheersen van de risico’s. Bovendien moet bevestigd worden dat de risico’s onderzocht zijn en dat er geschikte maatregelen zijn bedacht en ingepland voor zowel bedreigingen als kansen.
Het heeft er alle schijn van dat bij de toestemming voor het uitvoeren van het project onvoldoende aandacht was voor een risicomanagementstrategie, dat er onenigheid is of de risico’s wel voldoende zijn onderzocht, met als gevolg dat de maatregelen niet toereikend waren (gelet ook op de lage risico-opslag). Het is onduidelijk of de risico’s met betrekking tot de hoge verzekeringspremie en het gebrek aan draagvlak bij de bevolking als risico zijn geïdentificeerd en gemanaged.
Tussentijdse aanscherping
Nadat er het een en ander mis gaat in het project, wordt in 2009 de inventarisatie van risico’s geactualiseerd. In het artikel “Risicomanagement bij de Noord-Zuidlijn”* van 25 juni 2009 zijn de stappen van de risicomanagementprocedure zoals PRINCE2 die aanbeveelt, herkenbaar aanwezig (identificeren – beoordelen – plannen – implementeren en bij alle stappen communiceren). Het dynamische aspect van risico’s wordt genoemd en voor een aantal risico’s uit het risicoprofiel worden diverse typen maatregelen aangegeven. Onduidelijk blijft of er eigenaren aan de
individuele risico’s zijn toegewezen die dat risico managen, bewaken en beheersen. Overigens melden de media op 12 november 2009: “Risico’s NZ-lijn groter dan verwacht.”*
Praktijkcase
Een project als de Noord-Zuidlijn wordt in trainingen projectmanagement bij PAT Learning Solutions als voorbeeld gebruikt om het doel en het nut van het gebruik van methodieken toe te lichten.
De auteur
Rob Knibbeler is een ervaren projectmanager, hij verzorgt trainingen op het gebied van projectmanagement (waaronder PRINCE2) en begeleidt uw organisatie bij een effectieve invoering van een projectmanagementaanpak.
*
1. Bron: Buitenhof
2. Bron:”Risicomanagement bij de Noord-Zuidlijn”
De site van de gemeente Amsterdam
http://www.noordzuidlijn.amsterdam.nl/
3. Bron “Risico’s NZ-lijn groter dan verwacht.”
Het dossier van het parool:
http://www.parool.nl/parool/nl/1084/DOSSIER-NOORD-ZUIDLIJN/index.dhtml
4. Bron “Rapport enquêtecommissie”
http://www.amsterdam.nl/gemeente/gemeenteraad/enquetecommissie/enquetecommissie_0/rapport